Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Polifonia - Płyty Bartka Chacińskiego Polifonia - Płyty Bartka Chacińskiego Polifonia - Płyty Bartka Chacińskiego

12.06.2015
piątek

Niesprawiedliwa dymisja Johna Luriego

12 czerwca 2015, piątek,

Dziś w Zachęcie otwarcie wystawy malarstwa Johna Luriego, którego wiele osób ma za oszusta. No dobra, sam widziałem w nim oszusta. Dlaczego? Zrobił karierę jako amatorski aktor w filmach modnego reżysera zatrudniającego tak naprawdę ulubionych muzyków. Nagrywając płyty, przez lata mówił, że to „fake jazz”, czyli oszukany jazz. Dla swojej grupy wybrał nazwę The Lounge Lizards – od młodych, dobrze ubranych podrywaczy, którzy za punkt honoru biorą sobie bajerowanie bogatych znudzonych kobiet. Wymyślił jednego z ciekawszych nieistniejących muzyków. Lubiłem go bardzo, ale zarazem patrzyłem – jak to na człowieka wielu talentów – z dystansem. Odszedł tymczasem na lata od muzyki za sprawą choroby, o której opowiada w rozmowie dla „Polityki”. Po latach posłuchałem go na nowo i tym bardziej uznaję to odejście za wielką niesprawiedliwość. Im bardziej go słucham, tym mocniej słyszę w nim nie oszusta, tylko wizjonera. A po kilku dniach słuchania chciałbym się podzielić krótkim poradnikiem. Oto Lurie dla początkujących.

Najpierw cytat (via „The Wire” sprzed 28 lat): Trzy miesiące mojego życia poświęciłem na granie w filmach. Ale ponieważ się pojawiłem w „Inaczej niż w raju”, a potem „Poza prawem”, wszyscy znają mnie z ekranu. O tym, co robię w muzyce, nie wie pieprzony pies z kulawą nogą. Wczoraj udzielałem wywiadu, koleś pokazuje mój futerał na saksofon i pyta: „Co to jest?”.

Trzy proste fakty łatwiej docierają do mnie dziś niż gdy fascynowałem się Luriem w latach 90., w dużej mierze odkrywając jego muzykę za sprawą Jarmuscha. Po pierwsze, postawa. To jego rzekome „oszustwo” to wyjście poza środowisko, połączone z fascynacją jazzem. Nie przypomina Wam to czegoś? Naprawdę? A scena yassowa? Druga sprawa – styl muzyczny. Krótkie utwory, ucinane na punkową modłę, z mocno bijącą sekcją rytmiczną, na początku praktycznie bez solówek. W łączeniu punka z jazzem The Lounge Lizards byli pionierami, o czym świadczy pierwszy album z roku 1981 The Lounge Lizards, zestaw własnych utworów i standardów (Thelonious Monk, Earle Hagen) przedstawionych w syntetycznej formule. Po trzecie – sposób bycia podkreślający bycie pomostem między tradycją a nowoczesnością. Prowokacyjna elegancja. W tym sensie grupa Luriego wyprzedziła na przykład Mostly Other People Do the Killing.

THE LOUNGE LIZARDS The Lounge Lizards, Editions EG 1981, 9/10
Założona w roku 1978, grupa Johna Luriego i jego brata Evana była od razu w pełni przemyślanym zjawiskiem. Grający w niej na początku Steven Piccolo celował w twardej grze na gitarze basowej, perkusista Anton Fier otarł się o nową falę i Pere Ubu, a Arto Lindsay wrzuca tu (np. w I Remember Coney Island) brudne partie przesterowanej gitary, które byłyby równie na miejscu w ówczesnej twórczości Sonic Youth czy Swans, a przede wszystkim sprawiają, że TLL można sklasyfikować jako część sceny No Wave. Bracia Lurie (Evan to pianista) trzymają cały band w ryzach, komponują (głównie John), ale produkcję całości oddają nikomu innemu, tylko mistrzowi sprzed lat, Teo Macero, którego słuch w intensywnych miniaturach Luriego sprawdza się równie dobrze co wcześniej w kolażowo reżyserowanych, długich formach u Milesa Davisa. Przez wiele lat była to moja jedyna płyta, której autorzy nosili krawaty (przyznajmy, że modniejsze niż MOPTTK). Wśród jazzowych inspiracji Luriego można było znaleźć soundtracki kina noir, ale też twórczość Ornette’a Colemana, którego lider Lounge Lizards bardzo cenił jako saksofonistę (cytuję: un-fuckin’-believable), choć idei harmolodics nie rozumiał, jak większość.

Później grupa zaliczyła eksperyment współpracy z Teo Macero przy płycie z muzyką symfoniczną, a skład się zmienił – Piccolo zastąpiony został przez Erika Sanko, Lindsay – przez Marca Ribota. Pojawił się drugi saksofonista, ale i sam Lurie częściej grywał solówki – szczególnie na licznych w latach 80. płytach koncertowych. Z tych ostatnich wyróżniłbym Live In Tokyo – Big Heart (Antilles 1986), gdzie słychać (już w tym poszerzonym składzie, z Ribotem) na przykład zaskakujące zainteresowanie konwencją surf, która później miała na scenie nowojorskiej wracać, choćby u Zorna. I otwarcie na nieco dłuższe formy. Choć koncert w Berlinie z roku 1991, dostępny w całości w sieci, brzmi do dziś fantastycznie i będzie się podobał także np. miłośnikom muzyki Toma Waitsa z lat 80.

JOHN LURIE Down by Law/Variety, Strange & Beautiful Music 1987, 8/10
Jeden z najwcześniej przeze mnie usłyszanych fragmentów muzyki Luriego – niżej, głębiej osadzonej, skoncentrowanej na kontrabasowych groove’ach ze (z kolei) bardziej tradycyjnie grającym perkusistą (a właściwie – perkusistami) i znaczną częścią składu TLL na pokładzie – włącznie z tym, że mamy tu i Lindsaya, i Ribota. To muzyka ilustracyjna, która dobrze działała u Jarmuscha (sam kiedyś przypominałem frazę z Waitsa: Jim, słuchaj, to nie jest twój film, to tylko reklamówka mojej piosenki), który soundtracki czuje doskonale, a w tamtych czasach znany był z wypełniania całych obsad filmów znajomymi muzykami. Wcześniej już dał Luriemu szansę błyśnięcia ścieżką do Inaczej niż w raju. Poza prawem z tajemnicą, rozterką, wahaniem, minimalizmem i lekką egzotyką oraz świetnymi partiami saksofonu (w tym paronutowym dosłownie tematem – jakże innym od tych z TLL) było jednak dla mnie pierwsze. Filmowa twórczość Luriego została później zauważona przez masy, gdy dostał w latach 90. nominację do Grammy za muzykę z filmu Dorwać małego.

THE LOUNGE LIZARDS Queen of All Ears, Strange & Beautiful Music 1998, 9/10
Prawdopodobnie najbardziej niedocenioną sferą działań Luriego jest jego gra na saksofonie. Zwykle wybiera alt, czasem saksofon sopranowy, jego frazy są często poplątane jak dziecięce gryzmoły, ale bardzo płynne. Nie wiem, na jakim etapie choroby był, kiedy nagrywał Queen of All Ears, ale w mojej opinii to album chyba najlepiej pokazujący jego liczne talenty. Poza śliczną grą na saksofonie od pierwszych minut The First and Royal Queen mamy tu sporo wątków bluesowych (np. She Drove Me Mad), które wyprzedzają tu płytę Marvina Pontiaca (o niej za chwilę). Mamy wreszcie intensywnie przetwarzane brzmienia etniczne (Monsters Over Bangkok) i wklejoną powyżej jedną z najlepszych kompozycji Luriego w ogóle, czyli napisane razem z Erikiem Sanko The Birds Near Her House. Jakby tego było mało, Evan Lurie błyszczy we wspaniałych partiach fortepianowych (choćby w środkowej części The Birds…), a zespół, rozszerzony do rozmiarów oktetu, potrafi zagrać z orkiestrowym rozmachem. Queen… ilustrują graficznie prace Luriego, z charakterystycznymi zabawnie dosłownymi tytułami. I tak okładka płyty to Ptak chce zerżnąć dwa węże. Węże są przerażone. Więcej takich obrazów w Zachęcie.

MARVIN PONTIAC The Legendary Marvin Pontiac: Greatest Hits, Strange & Beautiful Music 1999, 8/10
Przykładem poczucia humoru Luriego była też kreacja Marvina Pontiaca. Urodzony w 1932 r., miał być synem Afrykańczyka z Mali (kolebki bluesa!) i nowojorskiej Żydówki. Lata młodzieńcze spędził w Afryce, w Bamako, potem podróżował do Chicago, Teksasu i Detroit, przesiąkając po drodze różnego rodzaju amerykańskimi tradycjami muzycznymi. Zdobył niewielką popularność w latach 50., cieszył się ponoć sławą jedynego muzyka, którego słuchał Jackson Pollock podczas malowania obrazów. Ten ostatni przesłał nawet Pontiacowi kilka płócien, ale ten – nie zdając sobie sprawy, z czym ma do czynienia – wyrzucił je na śmieci. Na koniec, w latach 70., kompletnie oszalał – twierdził, że jego ciało opanowali kosmici, zginął w 1977 r. potrącony przez autobus. W kreację tej biograficznej fantazji Lurie wciągnął duże gwiazdy – m.in. Leonarda Cohena i Iggy’ego Popa, którzy potwierdzili publicznie szacunek dla muzyki Pontiaca. Sam Lurie też dopisał się do długiej listy fanów: „Marvin Pontiac zmienił moje życie”.
Album, zrealizowany przez Luriego z pomocą wielu stałych współpracowników m.in. Marca Ribota, Stevena Bernsteina i Johna Medeskiego, jest przy tym dopracowaną płytą bluesową między Afryką a Ameryką. Czasem kojarzy się z twórczością Dr. Johna, ale często też sięga choćby do klimatu muzyki filmowej lidera Lounge Lizards. Są tu świetne momenty, takie jak fantastyczny utwór Small Car. Więc nie tylko żart – jak w wypadku całej, imponującej z dzisiejszej perspektywy twórczości Johna Luriego.

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 11

Dodaj komentarz »
  1. Tak, mysle ze bardzo dlugo powazna krytyka nie traktowala powaznie Luriego jako muzyka. Pamietam wystep The John Lurie National Orchestra podczas Jazz Jamboree na poczatku lat 90tych (chyba 1992, o ile pamietam). Publicznosc byla w ekstazie, natomiast komentarze owczesnych krytykow wrecz odmawialy wystepowi jakichkolwiek wartosci muzycznych, skupiajac sie wylacznie na aspektach estetyczno-socjologicznych … Polecam komentarz naszych „jazzowych znawcow” na koncu filmu dowodzacy totalnego niezrozumienia o co w tym wszystkim chodzilo …. A swoja droga to pamietam, ze jakies fragmenty koncertu Luriego pojawily sie wtedy nawet w TV …

    Dzieki za tekst na temat postaci Luriego i jego plyt- z przyjemnoscia do nich wroce po latach ….

    https://www.youtube.com/watch?v=LeuoucPY0xI

  2. Dzięki! Niesamowite te komentarze. Jednak styl prowadzenia transmisji i poziom dziennikarstwa jazzowego się poprawiły od tamtej pory.

  3. No tak, zdecydowanie sie poprawilo. Pamietam ciekawe zjawisko z czasow dawnego JJ – ilekroc na scenie pojawial sie artysta, ktoremu nasi „znawcy” odmawiali przynaleznosci od grona przedstawicieli „prawdziwego” jazzu, wtedy na zapleczu, w kuluarach robilo sie od razu bardzo tloczno … Co nie zmienia faktu, ze bylo to (JJ) przez wiele lat jedyne miejsce, gdzie mozna bylo zobaczyc na zywo prawdziwe gwiazdy swiatowej muzyki, chocby wspominanego tu ostatnio Ornette Colemana …

  4. Reklama
    Polityka_blog_komentarze_rec_mobile
    Polityka_blog_komentarze_rec_desktop
  5. Na przełomie lat 80. i 90., gdy we wzmożony sposób interesowałem się awangardą rocka, Johna LURIEGO i LOUNGE LIZARDS poznałem zupełnie w inny sposób. Kuriozalnie to dzięki PERE UBU udało się mi poznac jego twórczość, a właściwie Antona FIEREGO oraz jego występów w The GOLDEN PALOMINOS i właśnie w grupie naszego bohatera.
    Nawet nie wiedziałem wówczas, że John był aktorem …. Moze dlatego, że nigdy nie lubiłem filmów JARMUSCHA i specjalnie mnie nie interesowało, kto w nich grywał.
    W każdym razie, gdy już spotkałem się z LOUNGE LIZARDS, to negatywnie odebrałem ich muzykę. PERE UBU biło ich o głowę pod każdym względem… Dużo ciekawszym była też grupa The GOLDEN PALOMINOS, która nigdy specjalnie nie była wystarczająco doceniona.
    Przed chwilą wysłuchałem fragmenty muzyczne z podanych linków i ze smutkiem muszę nadmienić, że jeszcze słabiej działa na mnie ta muzyka, niż to było 20 lat temu.

  6. Spoko poradnik! W ogóle wystawa Lurie’go to z mojej perspektywy zdecydowanie wydarzenie miesiąca (w kategorii inne/wszystkie). Też będzie program muzyczny: jutro Black Coffee i Osaka Vacuum w Eufemii, a w niedzielę muzyka Lurie’go w wykonaniu Lutosławski Quartet.

    A co do samych polecanek, to od siebie muszę dorzucić dwie płyty, bez których nie wyobrażam sobie dyskografii JL:

    The Lounge Lizards – The Voice of Chunk
    Rzecz muzycznie zawieszona gdzieś pomiędzy debiutem a Queen of All Ears (co zresztą potwierdza sama chronologia 😉 ). Znakomite tematy, gdzieniegdzie spektakularny udział M. Ribota. Chyba moja ulubiona płyta TLL, bardzo dobrze broni się jako całość.
    https://www.youtube.com/watch?v=1QViAZa41bk

    John Lurie – African Swim and Many & Lo
    Bodaj ostatni soundtrack autorstwa JL, na dodatek podwójny. Krótkie, charakterystyczne motywy + klimat jak z najlepszych wałków dla Jarmusha. Dla mnie to soundtrackowy majstersztyk Mr. Lurie, bardzo subtelny, a pokazuje to co najlepsze w jego muzyce. No i ciekawostka – filmy nigdy nie powstały, także do pewnego stopnia historia zbieżna z przypadkiem Marvina Pontiaca.
    https://www.youtube.com/watch?v=fprZ3dMkrbg
    https://www.youtube.com/watch?v=b-yYbbb1wsY

    Ech szkoda, szkoda Lurie’ego muzyka…

  7. Na wystawę trzeba iść koniecznie! A muzyka też jest: Lurie sam zestawił dla nas godzinkę swoich utworów, których chodząc po wystawie można słuchać z wypożyczonych odtwarzaczy.
    Ja rozumiem, że o tym „oszuście” to taka figura stylistyczna 🙂 wynikająca zresztą z wypowiedzi samego Luriego, ale ja tam nigdy go za oszusta nie uważałam. Bardzo go lubiłam i lubię w każdej postaci.
    Napisałam u siebie o wystawie: http://szwarcman.blog.polityka.pl/2015/06/12/please-refrain-from-looking-at-the-elephant/

  8. @KrW –> Dzięki, ja chyba zajrzę na koncert Lutosławski Quartet.

    @Dorota Szwarcman –> Figura, jak najbardziej, choć ze szczyptą autentycznego niedowierzania z dawnych czasów, kiedy nie wiedziałem, co w Luriem artystycznie najważniejsze i byłem przekonany, że gdzieś w tym musi być jakieś oszustwo. 🙂

  9. hm, ciekawe, że po zasygnalizowaniu przez Bartka noty na fejsie, od razu wrzuciłem ten sam utwór z „Queen of All Ears” czyli mój ulubiony „The Birds Near Her House”, bez przeglądania napisanego materiału…

    a propos wizjonerów (wizjonerek, rodzaj żeński), całkiem ładna i zgrabna dziewczyna w remasterowanym niedawno nagraniu (ach ten Nowy Jork & jego bohema):

    Annette Peacock – I Belong to a World That’s Destroying Itself

    https://www.youtube.com/watch?v=gddSgf2RxPg

  10. Czy ten występ na Jazz Jamboree to rzeczywiście ten sam materiał, który wydano jako „Men with Sticks” (1993, Made to Measure)? Uwielbiam słuchać tej płyty, ale nie miałem pojęcia, że zarejestrowano ją w Polsce (tak to bywa z mp3).
    Oryginalna stylistycznie i baardzo przyjemna improwizacja na pierwotnie afrykańskim rytmie oraz muzyczny ekwiwalent bycia zamyślonym na sawannie. Rzeczywiście może się też kojarzyć z Pollockiem 🙂

  11. Hahaha, właśnie odtworzyłem link z pierwszego komentarza, dziękuję. Ta „poważna krytyka” na końcu to jakiś fenomen socjologiczny chyba 😉

  12. W kontekście Johna Luriego warto dodać, że jego brat Evan Lurie znany skądinąd z The Lounge Lizards, pojawił się na nowym albumie „Delone” (Glitterbeat) włoskie grupy Sacri Cuori. Tutaj pisałem: http://www.nowamuzyka.pl/2015/06/09/sacri-cuori-delone/

css.php